کتاب دروغگویی روی مبل

نقد و بررسی کتاب «دروغ‌گویی روی مبل» اثر اروین یالوم

«دروغ‌گویی روی مبل» نوشته‌ی اروین د. یالوم، رمانی روان‌شناختی درباره‌ی پیچیدگی‌های روان‌درمانی و رابطه‌ی میان درمانگر و مراجع است. یالوم در این کتاب به جای آنکه روان‌درمانی را صرفاً از زاویه‌ی بیمار روایت کند، خواننده را به پشت صحنه‌ی اتاق درمان می‌برد؛ جایی که درمانگر نیز با احساسات، تعارض‌ها، وسوسه‌ها و محدودیت‌های انسانی خودش روبه‌روست.

داستان حول چند روان‌درمانگر و روابط آن‌ها با مراجعان شکل می‌گیرد و موضوعاتی مانند صداقت، دروغ، اعتماد، قدرت، مرزهای حرفه‌ای و اخلاق در روان‌درمانی را بررسی می‌کند. یکی از محورهای مهم کتاب، این پرسش است که آیا در رابطه‌ای که قرار است بر پایه‌ی اعتماد و حقیقت شکل بگیرد، همیشه گفتن تمام حقیقت امکان‌پذیر است؟ یالوم نشان می‌دهد که «دروغ» همیشه به معنای یک فریب آگاهانه نیست؛ گاهی انسان بخشی از حقیقت را پنهان می‌کند، گاهی خودش را فریب می‌دهد و گاهی هنوز توانایی شناخت کامل انگیزه‌هایش را ندارد.

نقطه‌ی قوت «دروغ‌گویی روی مبل» در همین نگاه چندلایه است. رابطه‌ی درمانگر و مراجع در این رمان یک رابطه‌ی ساده و یک‌طرفه نیست؛ هر دو طرف با گذشته، نیازها، ترس‌ها و نقاط آسیب‌پذیر خود وارد اتاق درمان می‌شوند. یالوم همچنین با پرداختن به اخلاق حرفه‌ای روان‌درمانگر و مرزهای رابطه‌ی درمانی، نشان می‌دهد که قدرت و صمیمیت در فرایند روان‌درمانی تا چه اندازه می‌توانند پیچیده و حساس باشند.

از نظر ادبی نیز کتاب صرفاً یک متن آموزشی درباره‌ی روان‌شناسی نیست. یالوم مفاهیم روان‌شناختی و فلسفی را در دل داستان و شخصیت‌ها قرار می‌دهد و به همین دلیل خواننده بدون مواجهه با یک متن دانشگاهی خشک، با پرسش‌هایی درباره‌ی خودفریبی، حقیقت، اعتماد و روابط انسانی روبه‌رو می‌شود.

در نهایت، «دروغ‌گویی روی مبل» را می‌توان رمانی درباره‌ی پشت پرده‌ی روان‌درمانی و پیچیدگی‌های انسان بودن دانست. کتاب یادآوری می‌کند که درمانگر نیز انسانی جدا از ضعف‌ها و تعارض‌های انسانی نیست و اتاق درمان می‌تواند فضایی باشد که در آن نه‌تنها مشکلات مراجع، بلکه پیچیدگی‌های رابطه‌ی میان دو انسان آشکار می‌شود.

این کتاب برای علاقه‌مندان به روان‌شناسی، روان‌درمانی، روان‌درمانی اگزیستانسیال و رمان‌های روان‌شناختی می‌تواند اثری قابل تأمل باشد؛ به‌ویژه برای کسانی که می‌خواهند رابطه‌ی درمانگر و مراجع را فراتر از تصویر کلیشه‌ای «بیمار و درمانگر» ببینند.