اختلال شخصیت اجتنابی یکی از اختلالات شخصیت است که ویژگی‌های تشخیصی مشخص و قابل شناسایی دارد. ویژگی اصلی این اختلال، الگوی فراگیر بازداری اجتماعی، احساس نابسندگی و حساسیت بیش از حد به ارزیابی منفی است که از اوایل بزرگسالی آغاز شده و در جنبه‌های مختلف زندگی فرد نمایان می‌شود. افراد مبتلا به اختلال شخصیت اجتنابی از موقعیت‌هایی که مستلزم تماس اجتماعی زیاد است، مانند فعالیت‌های شغلی یا تحصیلی، به علت ترس از انتقاد، عدم تأیید یا طرد شدن پرهیز می‌کنند.

این افراد ممکن است از فرصت‌های شغلی مهم صرف‌نظر کنند، زیرا مسئولیت‌های جدید را با خطر انتقاد همراه می‌دانند. آن‌ها اغلب از برقراری ارتباط با افراد جدید اجتناب می‌کنند، مگر اینکه از پذیرش بدون قید و شرط توسط دیگران اطمینان حاصل کرده باشند. تا زمانی که خلافش ثابت نشود، تصور می‌کنند دیگران قصد انتقاد یا رد آن‌ها را دارند. در نتیجه، تنها زمانی به گروه‌ها یا جمع‌های اجتماعی می‌پیوندند که بارها مورد محبت و پذیرش قرار گرفته باشند.

رابطه‌ی صمیمی برای این افراد دشوار است!

اما در صورت دریافت اطمینان کامل از پذیرش، توانایی برقراری ارتباط نزدیک‌تری دارند. اغلب در صحبت‌کردن از خود دچار احتیاط‌ اند و به دلیل ترس از مسخره‌شدن یا خجالت کشیدن، احساسات خود را پنهان می‌کنند.

در موقعیت‌های اجتماعی، اشتغال ذهنی شدیدی نسبت به احتمال طرد یا انتقاد دارند و همین امر موجب واکنش‌های شدید حتی نسبت به انتقادهای جزئی می‌شود. 

افراد دچار اختلال شخصیت اجتنابی معمولاً در جمع‌ها ساکت،خجالتی، آرام و محتاط هستند و حتی ممکن است به‌گونه‌ای رفتار کنند که «نامرئی» به نظر برسند. این افراد به‌شدت نگران‌اند که هر سخنی از آن‌ها نادرست تلقی شود و بنابراین، ممکن است ترجیح دهند چیزی نگویند. حتی اشارات ظریف یا زبان بدن دیگران را به‌گونه‌ای تفسیر می‌کنند که گویی مورد تمسخر قرار گرفته‌اند.

علیرغم تمایل درونی برای داشتن روابط اجتماعی، از وابسته شدن به دیگران هراس دارند. از موقعیت‌های بین فردی جدید دوری می‌کنند زیرا به خود احساس نابسندگی دارند و از عزت‌نفس پایین رنج می‌برند. این کمبود اعتماد به نفس به‌ویژه در مواجهه با افراد غریبه به‌وضوح آشکار می‌شود. چنین افرادی معتقدند فاقد جاذبه شخصی و شایستگی اجتماعی هستند و در مقایسه با دیگران خود را بی‌ارزش‌تر می‌دانند.

بنا بر ویژگی‌های شخصیتی ذکر شده، آن‌ها از خطر کردن یا مشارکت در فعالیت‌های جدید اجتناب می‌کنند، چرا که هر رویداد یا تجربه‌ی جدیدی را با خطر تحقیر شدن یا شرمساری همراه می‌دانند. اغلب، نگرانی‌های غیرمنطقی و بزرگ‌نمایی خطرهای احتمالی، آن‌ها را از فعالیت‌های ساده هم بازمی‌دارد. برای مثال، ممکن است تنها به دلیل نداشتن لباس مناسب، از رفتن به یک مصاحبه شغلی منصرف شوند.

در کنار این ویژگی‌ها، نشانه‌های جسمی یا مشکلات جزئی نیز ممکن است بهانه‌ای برای دوری از فعالیت‌های تازه شوند و سبک زندگی این افراد اغلب محدود و محافظه‌کارانه است. نیاز آن‌ها به قطعیت، ایمنی و جلوگیری از شرمندگی، منجر به انتخاب سبک زندگی‌ای می‌شود که در آن، تجربه‌های جدید یا چالش‌برانگیز جایی ندارند.

ملاک‌های تشخیصی اختلال شخصیت اجتنابی:

برای تشخیص اختلال شخصیت اجتنابی، وجود یک الگوی فراگیر از بازداری اجتماعی، احساس نابسندگی و حساسیت زیاد به ارزیابی منفی از اوایل بزرگسالی ضروری است. این ویژگی‌ها باید در زمینه‌های مختلف زندگی فرد ظاهر شوند و دست‌کم چهار مورد از معیارهای زیر را شامل شوند:

۱. اجتناب از فعالیت‌های شغلی که مستلزم تعامل اجتماعی گسترده است، به‌علت ترس از انتقاد، عدم تأیید یا طرد.
۲. پرهیز از ارتباط با دیگران مگر در صورت اطمینان از پذیرفته شدن و دریافت محبت.
۳. محدودیت در روابط صمیمانه به دلیل ترس از شرمندگی یا تمسخر شدن.
۴. اشتغال ذهنی دائمی نسبت به احتمال انتقاد یا طرد شدن در موقعیت‌های اجتماعی.
۵. کم‌رویی در موقعیت‌های بین فردی جدید به دلیل احساس بی‌کفایتی.
۶. تصور فرد نسبت به خود به عنوان فردی نالایق، فاقد جاذبه شخصی و کمتر از دیگران.
۷. بی‌میلی غیرعادی نسبت به خطر کردن و درگیر شدن در فعالیت‌های تازه به علت احتمال شرمساری یا دستپاچگی.

نتیجه‌گیری

اختلال شخصیت اجتنابی نوعی اختلال پیچیده و چندبعدی است که به دلیل ترس مزمن از طرد شدن، احساس بی‌کفایتی و حساسیت شدید به ارزیابی منفی، به شکل عمیقی بر روابط اجتماعی، عملکرد شغلی و کیفیت زندگی فرد تأثیر می‌گذارد. آگاهی از ویژگی‌های تشخیصی این اختلال برای تشخیص زودهنگام و آغاز درمان مؤثر بسیار حیاتی است. شناسایی به‌موقع اختلال شخصیت اجتنابی می‌تواند گامی اساسی در مسیر بهبود، افزایش اعتماد به نفس و ارتقاء تعاملات اجتماعی افراد مبتلا باشد.

گروه روانشناسی راز رویش