بازی درمانی چیست؟

این سوالیه که شاید ذهن خیلی از والدین یا کسایی که از یک کودک مراقبت می‌کنن رو درگیر کرده باشه. در حقیقت بازی درمانی نوعی از درمان است که در درجه اول برای کودکان استفاده میشه. این امر به این دلیله که کودکان ممکنه نتونن احساسات خودشون رو پردازش کنن یا این که خیلی براشون سخته یا حتی غیرممکنه که مشکلاتشون رو برای والدین یا بزرگسالان دیگه بیان کنن.

شاید بازی درمانی در لغت خیلی سطحی و ساده به نظر برسه، ولی در اصل یه روش درمانی و فوق العاده موثره!

یه درمانگر آموزش دیده و متخصص می‌تونه از زمان بازی برای مشاهده و درک مشکلات کودک استفاده کنه. سپس درمانگر می‌تونه به کودک در کشف احساسات و مقابله با آسیب‌های حل نشده‌ای که داره، کمک کنه. از طریق بازی، کودکان می‌تونن ساز و کارهای جدیدی رو برای کنار اومدن و حل مساله رو یاد بگیرن.

این نوع روش درمانی، توسط انواع متخصصان بهداشت روان، مثل روانشناسان و روانپزشکان انجام میشه. همچنین توسط درمانگران رفتاری و شغلی، فیزیوتراپیست و مددکاران اجتماعی هم ممکنه انجام بشه.

علاوه بر این موارد، انجمن بازی درمانی برنامه‌های آموزشی تخصصی و مدارک پیشرفته‌ای رو برای متخصصان بهداشت روان، مشاوران و روانشناسان مدارس ارائه میده.

چرا بازی کنیم؟

در سال‌های اخیر تعداد فزاینده‌ای از متخصصان بهداشت روان مشاهده کرده‌اند که بازی به اندازه عشق و کار برای سعادت و رفاه انسان مهم است پس برخی از بزرگ‌ترین متفکران همه زمان‌ها، از جمله ارسطو و افلاطون، در مورد دلیل اساسی بودن بازی در زندگی ما تأمل کرده‌اند. موارد زیر برخی از مزایای فراوان بازی است که توسط نظریه پردازان بازی شرح داده شده‌ است:

بازی زبان کودک است و …

بازی یک فعالیت سرگرم کننده و لذت بخش است که روحیه ما را نشاط می‌بخشد و به ما کمک می‌کند تا نگاه روشنی به زندگی داشته باشیم. این بیان، خودشناسی، خود واقعی سازی و خودکارآمدی را گسترش می‌دهد. بازی احساس استرس و کسالت را برطرف می‌کند، ما را از طریق مثبت با مردم متصل می‌کند، تفکر و اکتشاف خلاق را تحریک می‌کند، احساسات ما را تنظیم می‌کند و منیت ما را تقویت می‌کند. علاوه بر این، بازی به ما امکان می‌دهد مهارت‌ها و نقش‌های مورد نیاز برای بقا را تمرین کنیم. یادگیری و توسعه بهتر از طریق بازی تقویت می‌شود پس اینجاست که از اهمیت بازی درمانی با خبر می‌شویم

چرا بازی را وارد درمان کنیم؟

در این قسمت با توجه به نظراتی که درمانگران بزرگ درمورد بازی درمانی داده‌اند، دلیل ورود بازی به درمان را بررسی می‌کنیم:

بازی درمانی یک رویکرد ساختاری و مبتنی بر تئوری در درمان است که بر پایه روندهای ارتباطی و یادگیری طبیعی کودکان بنا می‌شود (کارمایکل، 2006، لندرت، 2002؛ اوکانر و شفر، 1983). قدرت‌های درمانی ذاتی بازی از بسیاری جهات استفاده می‌شود. درمانگران با استفاده استراتژیک از بازی درمانی برای کمک به کودکان در بیان آنچه آنها را ناراحت می‌کند، در صورتی که زبان کلامی برای بیان افکار و احساسات خود ندارند‌، استفاده می‌کنند (گیل، 1991). در بازی درمانی، اسباب بازی‌ها مانند کلمات کودک هستند و بازی زبان کودک است (لندرت، 2002). از طریق بازی، در صورت کمبود مهارت‌های عاطفی یا اجتماعی، درمانگران ممکن است به کودکان در یادگیری رفتارهای سازگارانه کمک کنند (پدرو کارول و ردی، 2005). رابطه مثبتی که در طی جلسات بازی درمانی بین درمانگر و کودک ایجاد می‌شود، می‌تواند یک تجربه احساسی اصلاحی لازم برای بهبودی را فراهم کند (موستاکس، 1997). بازی درمانی ممکن است برای تقویت رشد شناختی و ارائه بینش و حل تعارضات درونی یا تفکر ناکارآمد در کودک نیز مورد استفاده قرار گیرد.

فواید بازی درمانی چیست؟

طبق گفته سازمان حرفه‌ای Play Therapy International، تا 71 درصد از كودكانی كه به بازی درمانی مراجعه می‌کنن، می‌تونن تغییرات مثبتی رو احساس کنن.

البته شاید بعضی از بچه‌ها دوره‌های بازی درمانی رو با شک و تردید شروع کنن ولی باید بدونین که اعتماد به درمانگر نیاز به رشد داره، هرچقدر که کودک با درمانگر راحت‌تر و صمیمی‌تر بشه، در بازی‌ های خودش خلاق‌تر و کلامی‌تر میشه.

بر همین اساس برخی از مزایای بالقوه این روش درمانی عبارتند از:

• مسئولیت پذیری بیشتر برای رفتارهای خاص
• توسعه استراتژی‌های مقابله‌ای و مهارت‌های خلاقانه حل مسئله
• احترام به خود
• همدلی و احترام به دیگران
• کاهش اضطراب
• یادگیری تجربه و بیان کامل احساسات
• مهارت‌های اجتماعی قوی‌تر
• روابط خانوادگی قوی‌تر

باید در نظر داشته باشین که این نوع درمان می‌تونه کودک رو به استفاده از زبان تشویق کنه و مهارت‌های ناقص کودک رو بهبود ببخشه.

 

البته اگه کودک شما دچار اختلال یا یه بیماری روحی و جسمی باشه، بازی درمانی به عنوان جایگزینی برای دارو درمانی و سایر درمان‌ها نیست، بلکه می‌تونین از این روش به طور مستقل یا در کنار بقیه روش‎ها هم استفاده کنین.

چه زمانی از بازی درمانی استفاده میشه؟

درسته که افراد تو هر سنی می‌تونن از بازی درمانی استفاده کنن، اما این روش معمولاً در کودکان بین 3 تا 12 سال خیلی رایج‌تره. بازی درمانی در شرایط مختلفی می‌تونه به کودک کمک کنه؛ از جمله:

• مواجه با اقدامات پزشکی، بیماری مزمن یا مراقبت تسکینی
• تاخیر در رشد یا اختلالات یادگیری
• رفتارهای مشکل‌دار در مدرسه
• رفتار پرخاشگرانه یا عصبی
• مسائل خانوادگی، مانند طلاق، درگیری خانوادگی یا مرگ یکی از اعضای نزدیک خانواده
• حوادث طبیعی یا حوادث آسیب زا
• خشونت خانگی، سوء استفاده یا بی توجهی
• اضطراب، افسردگی، غم و اندوه
• اختلالات خوردن و دفع کردن
• اختلال بیش فعالی و نقص توجه (ADHD)
• اختلال طیف اوتیسم (ASD)

نحوه کار بازی درمانی

بین کودکان و بزرگسالان یک شکاف نسلی وجود داره. در کنار این مطلب، باید بدونیم که بسته به سن و مرحله رشد، کودکان مهارت‌های زبانی بزرگسالان رو ندارن. اونها ممکنه چیزی رو احساس کنن، اما در بسیاری از موارد، یا نمی‌تونن اون رو با یه بزرگسال در میون بذارن (از نظر قدرت زبانی و بیانی) یا یه فرد بالغ قابل اعتماد برای بیان اون پیدا نمی‌کنن.

از طرف دیگه، ممکنه که بزرگسالان نشانه‌های کلامی و غیرکلامی کودک رو به اشتباه تفسیر و برداشت کنن!

کودکان از طریق بازی می‌تونن جهان و جایگاه خودشون در اون رو درک کنن. این جاییه که اونها آزادن تا احساسات درونی خودشون رو بیان کنن. اگه شما آموزش دیده باشین و بدونین که دنبال چه چیزی هستین، می‌تونین از اسباب بازی‌ ها به عنوان نمادهایی برای تفسیر حالات درونی و احساسات کودک استفاده کنین!

از اونجایی که کودک نمی‌تونه خودش رو به دنیای بزرگسالان برسونه، درمانگر در سطح کودک، به دنیای کودک می‌پیونده.

هنگام بازی، چون کودک کمتر از قبل کنترل میشه، می‌تونه از خلاقیت بیشتری برای به اشتراک گذاشتن احساسات خودش استفاده کنه. در این حالت کودک دیگه تحت فشار نیست و برای همین هم می‌تونه این کار رو در زمانی که بهش دادن و با روش ارتباطی خاص خودش انجام بده.

بازی درمانی بسته به درمانگر و نیازهای خاص کودک متفاوت خواهد بود. برای شروع، ممکنه درمانگر بخواد کودک بازی رو مشاهده کنه، اونها همچنین ممکنه لازم بدونن که یه سری صحبت‌های خصوصی با کودک، خانواده یا معلمان اون داشته باشن.

پس از ارزیابی دقیق، درمانگر برخی اهداف درمانی رو تعیین میکنه، در مورد محدودیت‌هایی که ممکنه لازم باشه تصمیم می‌گیره و برنامه‌ای برای نحوه ادامه کار تدوین می‌کنه.

درمانگر خیلی به این نکته توجه می‌کنه که کودک چطوری از والدین خودش جدا میشه، چطوری به تنهایی بازی میکنه و هنگام بازگشت والدین چه واکنشی از خودش نشون میده.

 

نحوه تعامل کودک با انواع مختلف اسباب بازی‌ها و تغییر رفتار اونها از جلسه‌ای به جلسه دیگه می‌تونه نشون دهنده موارد مختلفی باشه. اونها ممكنه از بازی برای كنترل ترس و اضطراب، به عنوان یه مكانیسم تسكین دهنده یا برای بهبودی و حل مشكل استفاده كنن.

درمانگر از این مشاهدات به عنوان راهنمای مراحل بعدی استفاده می‌کنه. چون هر کودکی متفاوته، بنابراین بازی درمانی ، متناسب با نیازهای فردی همون کودک است. با پیشرفت درمان، میشه رفتارها و اهداف رو دوباره ارزیابی کرد.

در برخی مواقع، درمانگر ممکنه والدین، ​​خواهر و برادرها یا سایر اعضای خانواده رو به بازی درمانی بیاره. این امر به عنوان فرزند درمانی شناخته میشه. این امر می‌تونه به آموزش حل تعارضات، بهبود روش درمانی و بهبود پویایی خانواده کمک کنه.

تکنیک‌های بازی درمانی

جلسات بازی درمانی معمولاً 30 دقیقه تا یک ساعت طول می‌کشه و هفته‌ای یکبار یا بیشتر برگزار میشه. این که چه تعداد جلسه لازمه، کاملاً به کودک و میزان پاسخگویی وی به این نوع درمان بستگی داره. این نوع درمان می‌تونه به صورت فردی یا گروهی هم انجام بشه!

بازی درمانی می‌تونه مستقیم یا غیرمستقیم باشه. در روش مستقیم، درمانگر با تعیین اسباب بازی‌ ها یا بازی‌ هایی که در جلسه انجام میشه، حرف اول و آخر رو می‌زنه. پس یعنی درمانگر با هدف خاصی بازی رو راهنمایی می‌کنه.

رویکرد غیرمستقیم اما از یک ساختار ثابت برخوردار نیست. کودک می‌تونه اسباب بازی ها و بازی ها رو به دلخواه خودش انتخاب کنه. اونها آزاد هستن که به روش خودشون با چند دستورالعمل یا وقفه بازی کنن. درمانگر، بازی کودک رو از نزدیک مشاهده می‌کنه و در صورت لزوم در اون شرکت می‌کنه.

جلسات باید در محیطی برگزار بشن که کودک احساس امنیت کنه و محدودیت‌های کمی وجود داشته باشه. درمانگر ممکنه از تکنیک‌هایی استفاده کنه که شامل موارد زیر است:

• تجسم خلاق
• قصه گویی
• نقش آفرینی
• تلفن‌های اسباب بازی
• عروسک، حیوانات پر شده و ماسک
• عروسک‌ها، اکشن فیگورها
• هنرها و صنایع دستی
• آب و شن بازی
• لگو و اسباب بازی های ساختمانی
• رقص و حرکت خلاقانه
• نمایش موسیقی

بازی درمانی چه مدت طول می‌کشد؟

طول هر جلسه بازی درمانی متفاوت است اما معمولاً حدود 30 تا 50 دقیقه طول می‌کشد. جلسات معمولاً به صورت هفتگی برگزار می‌شوند. تحقیقات نشان می‌دهند که برای حل مشکل کودک معمولی که برای درمان ارجاع شده است، به طور متوسط 20 جلسه بازی درمانی طول می‌کشد. البته برخی از کودکان ممکن است خیلی سریع‌تر بهبود یابند در حالی که رفع مشکلات جدی‌تر یا مداوم ممکن است طولانی‌تر باشد. مدت زمان حل مساله آن به کودک شما بستگی دارد.

نمونه‌هایی از بازی درمانی

بسته به کودک و موقعیتی که داره، درمانگر یا کودک رو به سمت روش‌های خاصی از بازی راهنمایی میکنه یا اجازه میده که اونها خودشون انتخاب کنن. روش‌های خیلی زیادی وجود داره که درمانگر می‌تونه با استفاده از اونها از بازی درمانی برای شناخت کودک و کمک به اون برای کنار اومدن با مشکلاتش استفاده کنه.

به عنوان مثال، ممکنه درمانگر به کودک یه خانه عروسکی و چند تا عروسک پیشنهاد بده و ازش بخواد بعضی از مشکلاتشون رو در خانه برطرف کنه. یا ممکنه کودک رو ترغیب به استفاده از عروسک‌های دستی برای بازآفرینی چیزی که استرس آور یا ترسناکه، کنه.

اونها ممکنه از کودک شما بخوان که داستان‌های «یکی بود یکی نبود» تعریف کنه تا ببینن چه چیزی به ذهن کودک میرسه و چه داستانی تعریف می‌کنه. یا ممکنه اونها داستان‌هایی بخونن که در اون مشکلی مشابه با فرزند شما رو حل میکنه. البته از این کار به عنوان «کتاب درمانی» یاد میشه.

 

این کار می‌تونه به سادگی پرسیدن چندتا سوال توسط درمانگر، موقع نقاشی کردن کودک باشه تا سعی کنه بینشی در مورد روند فکر کودک به دست بیاره یا برای تشویق به حل مسئله، همکاری و مهارت‌های اجتماعی با کودک بازی‌های مختلفی انجام بده.

چگونه ممکن است خانواده درگیر بازی درمانی شوند؟

خانواده‌ها نقش مهمی در روند بهبودی کودکان دارند. تعامل بین مشکلات کودکان و خانواده‌های آن‌ها همیشه پیچیده است. گاهی اوقات کودکان به عنوان راهی برای نشان دادن این که در خانواده مشکلی وجود دارد، دچار مشکل می‌شوند. در مواقع دیگر، کل خانواده دچار پریشانی می‌شوند زیرا مشکلات کودک بسیار مخل است. در همه موارد، کودکان و خانواده‌ها وقتی با هم کار می‌کنند، سریع‌تر بهبود میابند. بازیگر درمانگر در مورد نحوه یا زمان درگیر کردن بعضی یا همه اعضای خانواده در بازی درمانی تصمیماتی می‌گیرد. حداقل درمانگر می‌خواهد به طور منظم با مراقبان کودک ارتباط برقرار کند تا برنامه‌ای برای حل مساله هنگام شناسایی آن‌ها تهیه کند و روند درمان را کنترل کند. میزان درگیری خانواده هر چه باشد، آن‌ها به طور معمول در بهبود کودک نقش مهمی دارند.

بازی درمانی برای بزرگسالان

همونطور که بازی کردن مخصوص بچه‌ها نیست، بازی درمانی هم فقط مال بجه ها نیست. نوجوانان و بزرگسالان هم ممکنه در بیان احساسات درونی خودشون با کلمات مشکل داشته باشن. بزرگسالانی که ممکنه از بازی درمانی بهره‌مند بشن شامل دسته بندی زیر هستن:

• ناتوانی‌های فکری
• زوال عقل
• بیماری مزمن، مراقبت تسکینی و مراقبت از بیمارستان
• مصرف مواد
• ضربه و آزار جسمی
• مسائل مربوط به مدیریت خشم
• اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)
• مسائل کودکی حل نشده

هنگام کار با بزرگسالان، یه درمانگر ممکنه از ایفای نقش یا sand-tray برای کمک به اون شخص در برقراری ارتباط با احساساتی که گفتنشون دشواره استفاده کنه. این روش‌های درمانی می‌تونن به شما کمک کنن تا روی استراتژی‌های مقابله با سناریوهای خاص کار کنین.

خواه این بازی ها هنرها و صنایع دستی باشه، یا موسیقی و رقص، در هر صورت می‌تونن به شما کمک کنن تا از استرس‌های زندگی روزمره دور بشین.

هنر درمانی، موسیقی درمانی و حرکات می‌تونن به آسیب‌های پنهان کمک کنن و باعث بهبودی بشن. با راهنمایی یه درمانگر مجرب، بازی می‌تونه ابزاری ارزشمند در رسوندن شما به اون هدفی باشه که می‌خواین.

بازی درمانی برای بزرگسالان ممکنه به عنوان مکمل سایر انواع درمان ها و داروها استفاده بشه. مثل کودکان، در بزرگسالان هم درمانگر، بازی درمانی رو متناسب با نیازهای خاص شما تنظیم می‌کنه.

بازی درمانی کودکان و بازی درمانی خانوادگی چه تفاوتی دارد؟

کودک درمانی فردی ممکن است شامل جلسات خانوادگی و خانواده درمانی شامل جلساتی با کودکان منفرد باشد، اما تمایز اصلی بین این دو در تمرکز و هدف درمان است. بازی درمانی انفرادی بر بهبود و تقویت کودکان متمرکز است. از طریق بازی و همچنین رابطه درمانی خاص، درمانگر به کودکان کمک می‌کند تا احساسات خود را بپذیرند، اعتماد به نفس پیدا کرده و رفتار خود را بهبود بخشند. درمانگر معمولاً به طور جداگانه با والدین ملاقات می‌کند تا به آنها آموزش دهد کودک را درک کند، آنها را در مورد پیشرفت کودک به سمت اهداف درمانی به روز و راهنمایی و پشتیبانی کند. وقتی كودكان و خانواده‌ها با هم ملاقات می‌كنند، یا برای گفتگو یا بازی، جلسات معمولاً به كمك والدین برای درک موثرتر فرزندشان انجام می‌شود.

خانواده درمانی بر غنی سازی روابط خانوادگی و بهبود خانواده به طور کلی متمرکز است. خانواده درمانی به اعضای خانواده کمک می‌کند تا پیوندهای عاطفی خود را تعمیق بخشند، ارتباط موثرتری برقرار کرده و محیط زندگی هماهنگ‌تری ایجاد کنند. با توجه به این اهداف، درمانگران بازی درمانی را در قالب‌های مختلف انجام می‌دهند. آنها ممکن است جلسات بازی را با خواهر و برادر برگزار کنند، با والدین و کودک جداگانه بازی کنند یا با همه خانواده با هم بازی کنند. آنها همچنین می‌توانند با كودكان به بازی‌های فردی بپردازند تا بتوانند نگرانی‌های آنها را روشن كنند و آنها را با سایر اعضای خانواده در میان بگذارند.

چه کسی بازی درمانی را تمرین می‌کند؟

تمرین بازی درمانی به آموزش و تجربه گسترده تخصصی نیاز دارد. بازیگر درمان یه متخصص بهداشت روان دارای مجوز است که با تجربه و نظارت بالینی قابل توجهی مدرک کارشناسی ارشد یا دکترای خود را در یک رشته بهداشت روان کسب کرده است. با آموزش، تجربه و نظارت پیشرفته و تخصصی، متخصصان بهداشت روان همچنین می‌توانند اعتبارنامه ثبت شده RPT را اعطا کنند.

در نتیجه …

بازی درمانی نوعی روش درمانی است که از بازی برای کشف و مقابله با مسائل روانشناختی استفاده می‌کنه. این درمان می‌تونه به تنهایی، خصوصاً در کودکان، یا همراه با سایر روش‌های درمانی و دارویی مورد استفاده قرار بگیره.

برای استفاده بیشتر از بازی درمانی، به دنبال یه متخصص بهداشت روان با تجربه در این زمینه باشین.