تنبیه در حقیقت اصطلاحی است که در شرطی سازی عملیاتی به هر تغییری که بعد از رفتاری رخ دهد که احتمال تکرار آن رفتار در آینده را کاهش می‌دهد، گفته می‌شود. در حالی که از تقویت کننده‌های مثبت و منفی برای افزایش رفتارها استفاده می‌شود، تنبیه بر کاهش یا حذف رفتارهای ناخواسته تمرکز دارد. توجه کنید که تنبیه یا مجازات اغلب با تقویت منفی اشتباه گرفته می‌شود. تفاوت آن‌ها در چیست؟ تقویت منفی در حقیقت احتمال وقوع یک رفتار را افزایش می‌دهد و مجازات احتمال وقوع یک رفتار را کاهش می‌دهد. در ادامه این مقاله با ما همراه باشید تا شما را با انواع مجازات آشنا کنیم. البته در همین ابتدا به شما پیشنهاد می‌دهیم به جای مجازات کودک، مقالات ما برای کنترل خشونت کودک و تربیت کودک و روانشناسی کودک را مطالعه کنید.

انواع تنبیه

روانشناسی که برای اولین بار شرط بندی عمل را توصیف کرد، دو نوع مختلف محرک بیزاری را شناسایی کرد که می‌تواند به عنوان تنبیه یا مجازات مورد استفاده قرار بگیرد.

• تنبیه مثبت : این نوع مجازات به عنوان مجازات با اعمال نیز شناخته می‌شود. تنبیه مثبت شامل ارائه محرکی منفور بعد از وقوع رفتاری است. به عنوان مثال وقتی یک دانش آموز در بین کلاس خارج از نوبت صحبت می‌کند، معلم ممکن است کودک را به دلیل قطع صحبت سرزنش کند.
• تنبیه منفی : این نوع مجازات به مجازات با حذف نیز معروف است. تنبیه منفی شامل برداشتن محرک مطلوب بعد از وقوع رفتاری است. به عنوان مثال هنگامی که دانش آموز از مثال قبلی خارج از نوبت خود صحبت می‌کند، معلم بلافاصله به کودک می‌گوید که به دلیل رفتار خود مجبور به ترک کلاس خواهد شد.

ممکن است با خود فکر کنید، چگونه می‌شود مجازات مثبت باشد؟ خیلی از افراد مجازات را دوست ندارند. درست است؟ در حقیقت قطع ارتباط در درک این مفهوم از کاربرد کلمه مثبت ناشی می‌شود. ما به طور کلی از اصطلاح مثبت برای اشاره به چیزهایی که ذاتاً خوب هستند، چیزهایی که زندگی آور هستند و چیزهایی که باعث رونق و شکوفایی می‌شوند استفاده می‌کنیم. مفهوم تنبیه مثبت از دوره‌ای متفاوت و دیدگاه بسیار متفاوتی در روانشناسی ناشی می‌شود. در حقیقت از دهه 1930 و رفتارگرایی صحبت می‌کنیم.

تنبیه مثبت چیست؟

تنبیه مثبت در حقیقت یکی از چهار روش برای اصلاح رفتار مطابق با نظریه شرطی سازی عملگر است. این 4 نوع عبارتند از:

• تنبیه مثبت
• تقویت مثبت
• تنبیه منفی
• تقویت منفی

این روش‌ها بر اساس دو عامل دسته بندی می‌شوند:

• یا در تلاش برای تشویق (تقویت) یا دلسرد کردن ( تنبیه ) رفتار باشید.
• این که آیا شما چیزی را برای تاثیرگذاری بر رفتار (مثبت) اضافه می‌کنید یا چیزی را برای تاثیرگذاری بر رفتار (منفی) می‌برید.

اگرچه درک مثبت به عنوان رفتارهای دلسرد کننده و منفی به عنوان رفتارهای تشویقی ممکن است دشوار باشد؛ اما درک این نکته آسان است که وقتی صحبت از شرطی شدن عمل می‌شود، از اصطلاحات مثبت و منفی استفاده نمی‌شود به روشی که معمولاً در مورد آن‌ها فکر می‌کنیم. در این تئوری مثبت لزوماً به معنای خوب نیست و همچنین منفی لزوماً به معنای بد نیست.

تنبیه مثبت در مقابل تقویت منفی

تنبیه مثبت تلاشی برای تاثیرگذاری بر رفتار با افزودن چیزی ناخوشایند است، در حالی که تقویت منفی تلاش برای تاثیر بر رفتار با برداشتن چیزی ناخوشایند است. هر دو روش برای تاثیرگذاری بر رفتار به کار رفته است، اما به نظر می‌رسد که تنبیه مثبت یک رفتار بد را حذف یا کاهش می‌دهد در حالی که تقویت منفی به دنبال تشویق یا افزایش یک رفتار خوب است. به عنوان مثال با کلک زدن کودک در هنگام خشم و عصبانیت می‌توانید نمونه‌ای از تنبیه مثبت را تجربه کنید. از طرف دیگر حذف محدودیت‌ها از کودک در هنگام پیروی از قوانین نمونه‌ای از تقویت منفی استفاده کرده‌اید. در حقیقت چیزی ناخوشایند (مجموعه‌ای از محدودیت‌ها) برای تشویق رفتار خوب کودک (پیروی از قوانین) برداشته می‌شود.

6 نمونه از تنبیه مثبت در عمل

روش‌های بیشتری برای استفاده از تنبیه مثبت برای تاثیرگذاری بر رفتار وجود دارد. این موارد شامل نمونه‌های زیر است:

• به خاطر رفتار ناشایست او بر سر کودک فریاد بزنید.
• هنگام رفتار نادرست آن‌ها را وادار به انجام کار ناخوشایندی بکنید.
• کارها و مسئولیت‌های فرد را در صورت عدم رعایت قوانین اضافه کنید.
• تنبیه ویژه برای دانش آموزانی که فراموش می‌کنند، کار اضافی خود را انجام دهند.
• افزودن حساسیت زیاد برای کارکنانی که شخصی را در محل کار خود آزرده می‌کنند یا آزار می‌دهند.
• اجرای قوانین و محدودیت‌های بیشتر برای جوانی که در ساعات منع رفت و آمد، تردد دارد.

همه این تنبیه‌ و مجازات‌ها لزوماً روش خوبی برای دلسرد کردن رفتار نیستند، اما نمونه‌هایی از مفهوم تنبیه مثبت هستند.

تنبیه منفی چیست؟

تنبیه منفی مفهوم مهمی در نظریه شرطی سازی عملیاتی است. در روانشناسی رفتاری هدف از تنبیه یا مجازات کاهش رفتارهای ناخواسته است. این مسئله شامل برداشتن یک چیز خوب یا مطلوب برای کاهش وقوع یک رفتار خاص است. یکی از ساده‌ترین راه‌ها برای به خاطر سپردن این مفهوم این است که توجه داشته باشید که از نظر رفتاری، مثبت به معنای افزودن چیزی است در حالی که منفی به معنای بردن چیزی است. به همین دلیل همانطور که قبلاً گفتیم تنبیه منفی اغلب به عنوان مجازات با حذف شناخته می‌شود.

نمونه‌هایی از تنبیه منفی

آیا می‌توانید نمونه‌هایی از تنبیه منفی را شناسایی کنید؟ مثال‌هایی مانند از دست دادن دسترسی به اسباب بازی، زمین‌گیر شدن و از دست دادن نشانه‌های پاداش همه از نشانه‌های تنبیه منفی است. در هر حالت باید بدونید که در اثر رفتار نامطلوب فرد، چیز خوبی از بین می‌رود. مثلاً:

• پس از این که دو کودک بر سر این که چه کسی می‌تواند با یک اسباب بازی جدید بازی کند درگیر شوند، مادر به راحتی اسباب بازی را از هر دو کودک می‌گیرد.
• یک دختر نوجوان یک ساعت بیشتر از زمان ممنوع الخروجی خود بیرون می‌ماند، بنابراین والدین او اجازه بیرون رفتن تا یک هفته را از او می‌گیرند.
• یک پسر 9 ساله بر سر دوستش در کلاس فریاد می‌زند بنابراین معلم از او جایزه‌هایش را می‌گیرد.

این مسئله دقیقاً برعکس تنبیه مثبت است و هنگامی که یک رفتار ناخواسته رخ داده است، چیز نامطلوبی اضافه می‌شود. به عنوان مثال زمانی که کودک بداخلاق می‌شود، او را برای ساعتی به اتاقش می‌فرستند. باید توجه کنید که هدف نهایی هر دو مجازات یکسان است: تغییر رفتار!

اثرات مثبت تنبیه

اگرچه تنبیه ذاتاً منفی به نظر می‌رسد اما لزوماً امری منفی نیست. در شرطی سازی عملی، مجازات صرفاً دلسرد کننده رفتار است. این کار مثل نشستن و صحبت کردن با کودک که چرا نباید دیگر رفتار بدی داشته باشد، خوب عمل می‌کند. بیاید تا باهم نتایج مثبت استفاده از مجازات را مرور کنیم:

• به کودک اطلاع داده می‌شود که رفتار او قابل قبول نیست و اکنون می‌داند که در آینده چه رفتاری را نباید انجام دهد.
• به کودک یک تنبیه منفی یا پیامد منفی داده می‌شود که به او می‌آموزد این رفتار او عواقبی دارد و امیدواریم که به او کمک کند تا این دو مسئله را با هم ارتباط دهد.
• دلیل خوبی برای رفتار مناسب‌تر کودک در آینده به کودک داده می‌شود و در نهایت باید فرصتی برای انجام این کار به او داده شود.

اثرات منفی تنبیه

البته که تنبیه پیامدهای منفی هم دارد. برای همین در عصر حاضر کمی از آن دور شده‌ایم. پیامدهای منفی آن عبارتند از:

• رفتار مجازات شده لزوماً فراموش نمی‌شود، فقط سرکوب می‌شود. به این معنی که ممکن است وقتی مجازات دیگر اجرا نشود، بازگردد.
• این مسئله ممکن است باعث افزایش پرخاشگری و خشونت شود و به کودک بیاموزد که پرخاشگری روش خوبی برای حل مشکلات است.
• این مسئله می‌تواند ترس‌هایی ایجاد کند که به موقعیت‌های دیگر تعمیم می‌یابد. (به عنوان مثال کودکی که به دلیل اخلال در کار تنبیه مثبت یا منفی می‌شود، ممکن است کنار کشیده شده و از موقعیت‌های اجتماعی ترسیده باشد.)
• این مسئله همیشه کودک را به سمت رفتار مطلوبی راهنمایی نمی‌کند. مجازات فقط به کودک می‌گوید که چه کاری را نباید انجام دهد اما به او نمی‌گوید که در عوض باید چه کاری را انجام دهد.

در حالت ایده آل، کودک با مخلوط تنبیه مثبت یا منفی و تقویت در یک محیط سالم تربیت می‌شود. برای رفتار خوب پاداش می‌گیرد و برای رفتار بد اصلاح می‌شود. غالباً هر دو بخش حیاتی والدین هستند و هر کدام می‌توانند در تربیت فرزند خود مکمل دیگری باشند. به عنوان مثال تقویت ابزاری عالی برای تشویق رفتار خوب است اما به کودک هیچ بازخوردی درباره رفتار بد نمی‌دهد (گرچه گاهی اوقات رفتار بد به سادگی مخالف خوب است، مانند پایبندی به قانون منع رفت و آمد در مقابل شکستن قانون رفت و آمد). به همین ترتیب مجازات برای دلسرد کردن رفتار بد، خوب است؛ اما این نقص تاسف آور را دارد که به کودک چیزی نگویید که واقعاً کدام رفتار مطلوب است. البته این ایرادات در هر روش تا حد زیادی از بین می‌رود زمانی که والدین هر دو روش را به کار می‌گیرند و در مورد آنچه انتظار دارند ببینند و آنچه انتظار دارند از فرزندشان نبینند ارتباط برقرار کنند.

بهتر است مقالات دیگر ما در مورد کودکان مانند استعدادیابی کودک، تحلیل نقاشی کودکان را مطالعه کنید. در این مقاله در مورد مفهوم تنبیه یا مجازات برای شما گفتیم و همچنین انواع مجازت و میزان تاثیرگذاری آن را با هم بررسی کردیم. آیا تا به حال از تنبیه مثبت یا تنبیه منفی استفاده کرده‌اید؟ نتایج و پیامدهای آن برای شما چه بوده؟ شاید هم در سنین پایین مجازات شده و عوارض آن هنوز هم گریبان گیر شما است. نظرات و تجربه‌های خود در این زمینه را با ما به اشتراک بگذارید.