مشاوره نوجوان چی هست و اینکه اصلا چرا نوجوان‌ها به مشاوره نیاز دارن،سوال‌های بسیاری از والدین نگران از تغییرات کودکانشون هست. برای جواب به این سوال‌ها، بهتره بدونیم که دیدگاه سازمان جهانی بهداشت (WHO)‌ در مورد نوجوان و دوره نوحوانی چیه؟ سازمان جهانی بهداشت، نوجوانی رو به عنوان دوره‌ای از زندگی بین ۱۰ تا ۱۹ سال تعریف میکنه. این دوره گذرا، در واقع پلی برای رسیدن از کودکی وابسته به بزرگسالی خودکفا هست. این دوره زمانی برای رسیدن به بلوغ روان‌شناختی است که طی آن رفتار فرد شبیه رفتار افراد بزرگسال میشه. در این دوره، تغییرات سریع جسمی و بیولوژیکی اتفاق می‌افته که ممکنه منجر به گیجی، تنش، ناامیدی و احساس عدم امنیت بشه. به همین سبب به نوجوانی، دوره استرس و فشار گفته میشه. نوجوانان به دلیل مرحله رشد و مشکلات خاص، گروه خاصی هستن. اونها با چالش‌های زیادی روبرو هستن. دلیلش هم اینه که نوجوانی، مرحله‌ای از رشد انسانی است که طی اون، یک فرد جوان باید از وابستگی به سمت استقلال حرکت کنه. بعضی از نوجوانان در مقابله با این چالش‌ها و مشکلات، نسبت به دیگران موفق‌تر هستن و در برابر مشکلات و استرس‌ها مقاومت بیشتری دارن. بعضی دیگه اما، توانایی رویارویی با این چالش‌ها رو ندارن. با توجه به همه این واقعیت‌ها، ما باید به موضوعات سنی گروه نوجوان اهمیت بیشتری بدیم و در این خصوص مشاوره نوجوان میتونه کمک بزرگی برای ما باشه.

مشاوره نوجوان نوعی مشاوره است که به نوجوانان کمک میکنه تا احساسات، رفتارها و افکار خودشون رو درک کنن. این مشاوره شامل استفاده از تکنیک‌های منحصر به فردی میشه که طبیعت بیانگر یک نوجوان رو ترسیم میکنه. طبیعت این سن با هنر درمانی یا رویکردهای سنتی‌تر مانند گفتار درمانی در ارتباط نزدیک هست. این شکل از مشاوره به منظور راهنمایی بچه‌ها برای انتقال به بزرگسالی و درک بهتر از خودشون بسیار مهمه.

همون‌طور که قبل‌تر هم گفتیم، مرحله نوجوانی دوره‌ای است که طی اون، فرد از کودک به بزرگسال تبدیل میشه. این تحول در سنین ده تا نوزده سالگی اتفاق می‌افته. در این دوره، نوجوان تغییرات روحی و جسمی زیادی رو تجربه میکنه. از نظر جسمی، نوجوانان شروع به دیدن تغییراتی در بدن خودشون میکنن. این فرآیند به عنوان بلوغ شناخته میشه و  اونها رو تحت تأثیر قرار میده. در واقع تغییرات هورمون‌ها بر روحیه و افکار اونها تأثیرات فراوان میذاره.

غالباً، هنگامی که این تغییرات شروع میشن، نوجوانان بسیار حساس میشن. اونها در نتیجه تغییرات هورمونی، دچار تغییرات خلقی و نوسان در سطح اطمینان میشن. نکته اینجاست که اگه به درستی راهنمایی یا مشاوره نشن، میتونن مسیر غلطی رو طی کنن و طعمه اتفاقات منفی مانند مواد مخدر و موارد دیگر بشن. این راههای انحرافی متاسفانه میتونن زندگی نوجوانان رو خراب کنن. به همین دلیل هست که نوجوانان باید برای رسیدگی به احساسات و افکار خودشون، مشاوره‌ای رو در نظر بگیرن که به اونها امکان میده به بزرگسالانی سالم و سلامت تبدیل می‌شن.

مشکلات در نوجوانان

•  استرس و فشار
•  تغییرات شخصیتی
• ذهنیت ناسالم
• سوء مصرف مواد
• ایده‌های عجیب
• علائم و نشانه‌هایی که ممکنه با بزرگسالان یا کودکان مطابقت نداشته باشه

مشاوره نوجوان چه کمکی میکنه؟

اگه یکی از مشکلات زیر رو در خودتون یا نوجوان خودتون مشاهده کردین، بدونین که مشاوره نوجوانان میتونه بهتون برای حل مشکل کمک کنه:

• خشم
• اضطراب
• نگرانی‌های رفتاری
• قلدری
• افسردگی
• استرس
• مصرف مواد مخدر و الکل
• اختلالات اشتها
• درگیری خانوادگی
• غم و اندوه
• درگیری بین فردی
• مسائل مربوط به رابطه
• امتناع از رفتن به مدرسه
• خودزنی و داشتن افکار خودکشی
• مشکل عزت نفس
• مسائل جنسی

آمار مهم

• بیست درصد کودکان و نوجوانان از یک بیماری روانی ناتوان کننده رنج میبرن.
• خودکشی سومین علت اصلی مرگ در نوجوانان است.
• افزایش دخالت در جرایم، تروریسم و قاچاق مواد مخدر.

آیا نوجوان شما غمگین یا گوشه گیر است؟

وقتی نوجوانان شروع به کشف هویت بزرگسالان میکنن، معمولاً سطح بالایی از اضطراب، شک و خودآگاهی رو تجربه میکنن. نوجوانان میخوان کشف کنن که واقعا چه کسی هستن. اونها سعی می‌کنن راهی پیدا کنن تا با وضعیت تازه پیدا شده‌ي خودشون در بزرگسالی راحت باشن. نوجوانان همچنین در تلاش هستن تا کشف کنن که چطور با محیط اجتماعی که به سرعت تغییر میکنه وفق پیدا کنن. اگرچه این میتونه یک دوره هیجان انگیز باشه و حس آزادی به اونها بده، اما در عین حال میتونه سطح بالایی از اضطراب و پریشانی رو ایجاد کند. بسیار مهمه که نوجوانان در تلاش برای بالغ شدن و پیدا کردن جایگاه خودشون در جهان بزرگسالان مورد تشویق و حمایت قرار بگیرن. اگرچه نوجوان شما در این زمان، برای مدیریت احساسات خودش تلاش میکنه اما مشاوره نوجوان هم میتونه بسیار مفید باشه و این روند رو به بهترین شکل تسریع کنه.

جلسات معمولی مشاوره نوجوان

وقتی در جلسه مشاوره نوجوان شرکت می‌کنید، این کارها برای شما انجام میشه تا به شما و نوجوانتون برای گذار از این دوره کمک بشه:

• هم با شما و هم با نوجوان شما صحبت میشه تا درک واضح و متعادلی از شرایط پیدا کنین.
• موانع رفاه را روشن کرده و از شما خواسته میشه تا جایی که می‌تونید اونها را برطرف کنین.
• اهداف قابل دستیابی رو تعیین میکنین که هم شما و هم نوجوان خودتون انگیزه رسیدن به اونها رو دارین. این اهداف می‌تونن آرامش بیشتر در خانه، امکان بیرون رفتن با دوستان و تمرین ارتباط صادقانه باشن.
• به شما و نوجوان شما کمک میشه درک مشترکی به دست بیارین از اون چیزی که بهش می‌گیم، تأمین نیازهای تمامی افراد خانواده.
• راه‌هایی برای حمایت از نوجوان شما بهتون پیشنهاد میشه.

به عنوان والدین چه کاری میتونیم انجام بدیم؟

امیدوارم صحبت با نوجوان در این مورد، ترس او از مشاوره رو برطرف کنه. با این حال، اگه نوجوانان هنوز هم از مراجعه به مشاور امتناع میکنن، ما به شما توصیه میکنیم مشاوره تخصصی والدین رو در نظر بگیرین. مشاوره والدین به شما کمک میکنه راه های مراقبت از خودتون رو شناسایی کنین. به خصوص اگه درگیری خانوادگی ناراحت کننده‌ای در خونه‌تون وجود داشته باشه. در عین حال هم راهکارهای موثری برای نوجوان خودتون فراهم کنین. مهارت‌های اساسی شامل الگوهای رفتاری اجتماعی مطلوب و تشویق کردن! (این نکته خیلی مهمه! لطفا دقت کنین!) و تصمیم گیری درست برای پاسخ‌های کلامی و جسمی مناسب هر زمان هست. این مهارتها هم برای شما به عنوان پدر یا مادر لازمه و هم برای نوجوان شما، تا بتونید هنگامی که نوجوان رفتار ناامن نشون میده، مهارت مدیریت واقعه رو داشته باشین. 

اهمیت مشاوره نوجوان

هر پدر و مادری میتونه این حقیقت رو تأیید کنه که مرحله بلوغ هر کودکی میتونه بسیار دشوار و گیج کننده باشه. با وجود نوسانات خلقی، کودک شما میتونه یک دقیقه خوشحال باشه و لحظه‌ای دیگه عصبانی عصبانی! غالباً در این مرحله، بیشتر بچه‌ها احساس میکنن والدینشون اونها را تحت فشار قرار میدن. به همین دلیل است که اکثر بچه‌ها وقتی به سن بلوغ میرسن عقب نشینی میکنن و نمیخوان کاری با والدین خودشون داشته باشن. در این دوره، اونها همچنین از بدن و جنسیت خودشون آگاهی بیشتری پیدا میکنن و در نتیجه تمایل دارن دوستانی جدید پیدا کنن. نوجوانان با وارد شدن به حلقه دوستان جدید، چیزهای جدید رو تجربه میکنن. باید بودنیم که این زمان برای نوجوان گیج کننده است، بنابراین والدین باید بر این دوره نظارت داشته باشن.

مشاوران نوجوان ، افراد حرفه‌ای هستن که در مورد چگونگی گوش دادن به نوجوانان و پرداختن به موارد مختلفی که ممکنه یک نوجوان تجربه کنه، آموزش دیدن. در عین حال، اونها به نوجوانان بازخورد میدن که چطور باید خودشون رو با وجود تمام تغییراتی که متحمل میشن، اداره کنن.

قبل از بررسی حقایق مختلف در مورد مشاوره نوجوان ، درک این نکته مهم است که میشه با استفاده از روش‌ها یا رویکردهای مختلف، این نوع مشاوره رو انجام داد. برخی از روش‌های مشاوره موجود عبارتند از:

کارگاه های مشاوره تعاملی

کارگاه‌های مشاوره تعاملی غالباً با هدف اصلی گروه‌های مشاوره نوجوانان به طور هم زمان، برگزار میشن. طی این کارگاه‌ها، نوجوانان در فعالیت‌های متنوع و مختلفی مانند گفتگوها، بازی‌ها و سایر جلسات عملی شرکت می‌کنن. همزمان با تشکیل این نوع از کارگاه‌ها، با نوجوانان صحبت‌ میشه و اطلاعاتی درباره نوجوانی بهشون داده میشه.

مشاوره فردی

مشاوره فردی نوجوان شامل حضور نوجوان در جلسات مشاوره است. غالباً  این روش مشاوره در مواردی ارائه میشه كه والدینی نگران فرزندشون باشن یا این نوجوانان تحت تأثیر عوامل مختلفی در این مرحله بسیار شكننده شده باشن.

مزایا مشاوره نوجوان

همانطور که گفته شد نوجوانی دوره بسیار مهمی برای بهزیستی و رشد جسمی، عاطفی، ذهنی و اجتماعی است. همانطور که کودکان رشد می‌کنن و به مرحله نوجوانی یا بزرگسالی می‌رسن، مغز تغییرات قابل توجهی در رشد ایجاد می‌کنه که الگوهای رفتاری و مسیرهای عصبی به وجود میاد که تا اواخر زندگی ادامه خواهد داشت. با این حال، چون که مغز در این دوران هنوز در حال پیشرفت و رشد است پس نوجوان در برابر تأثیرات مثبت استراتژی‌‎های رشد جوانان، مدل سازی رفتار، یادگیری عاطفی و اجتماعی بازتر هستن. اما به دلیل تغییرات هورمونی، بیشتر در معرض ابتلا به افسردگی قرار دارن و گاهی اوقات تصمیمات بی پروایی می‌گیرن که ممکن است عواقب بدی در پیش داشته باشه. نوجوانان به تدریج استقلال بیشتری می‌یابن و با آزمایش نقش‌ها و رفتارهای مختلف شروع به شکل گیری هویت‌های جدید می‌کنن. بلوغ نیز در همین مرحله اتفاق می‌فته و تغییرات عاطفی و جسمی بسیاری رو به همراه داره. تغییر احساسات ممکنه ادامه داشته باشه و این رفتارهای جدید می‌تونن از مرز فراتر برن و باعث ایجاد فشار در روابط والدین و نوجوان بشن و حتی می‌تونن باعث اضطراب یا افسردگی بشن. این تغییرات ذهنی و جسمی اهمیت تأمین نیازهای بهداشت عاطفی، جسمی و روانی نوجوانان رو که پر از پرسش و گیجی هستن، پر میکنه. مشاوره با این تغییرات ذهنی و جسمی که این کودکان در حال رشد دارن پشتیبانی می‌کنه و می‌تونه به اونها کمک کنه تا فضای امنی برای پردازش افکار و احساسات خودشون فراهم کنن، یعنی اونجا جاییه که با همدلی، وقار و احترام با اونها رفتار میشه.

هر مرحله از رشد کودک چالش‌های خاصی رو به همراه داره، اما شرایط بهداشت روانی می‌تونه این چالش‌ها رو بسیار دشوارتر کنه. هر نوجوان واکنش متفاوتی نسبت به وقایع زندگی خودش نشون میده که می‌تونه یه رفتار طبیعی یا رفتاری آسسب زا باشه؛ چنین رفتارهایی در واکنش به اتفاقاتی مانند مرگ یک عزیز، بلایای طبیعی، آزار و اذیت، طلاق والدین یا جدایی به وجود میاد. استرس می‌تونه به دلیل نگرانی از روابط عاشقانه، باعث عادات غذایی بی نظم یا سو صرف مواد برای عبور از مرزها باشه که ممکنه به سلامت جسمی و عزت نفس فرد آسیب برسونه. سن و جنسیت نوجوان نیز می‌تونه در مقاومت اونها در برابر تغییرات زندگی تأثیر بذاره، زیرا نوجوانان کم سن‌تر می‌تونن با این تغییرات سازگارتر بشن و البته ژنتیک نیز می‌تونه نقش مهمی داشته باشه چرا که برخی از مسائل ذهنی مانند اختلال دو قطبی در خانواده‌ها وجود داره و این خودش تاثیر زیادی روی نوجوان می‌ذاره. این چالش‌ها می‌تونه در مدرسه، خانه و در کنار دوستان و خانواده مشکلاتی ایجاد کنه و بسیار ضروریه که فرزند خودتون رو پیش مشاوره نوجوان بفرستین تا افکار و احساسات اونها بدون انتقاد و قضاوت شنیده بشه.

نکته مهم دیگه‌ای که باید در رابطه با مشاوره نوجوان به خاطر بسپارین اینه که داشتن مشاوره یا درمان به معنای دیوانه بودن فرد نیست. حداقل 1 نوجوان از هر 5 نوجوان (حدود 20٪) دارای مشکلات روانیه و این مسائل نیاز به درمان صحیح دارن، دقیقاً مثل وقتی که گلو درد یا بیماری جسمی دارین!

روش‌های مختلف مشاوره نوجوان که در بالا بهشون اشاره کردیم مثل درمان فردی، گروه درمانی یا مشاوره خانوادگی می‌تونه به مقابله با مشکلات بزرگسالی کمک کنه، جایی که به عنوان یک متخصص در زندگی به اونها نزدیک میشه تا احساس راحتی و احترام کنن. همچنین مهمه که به یاد داشته باشین که نوجوانان در ابتدا می‌تونن در مورد ناامنی‌ها و مشکلات خودشون به صورت خشن یا با بد رفتاری صحبت کنن، بنابراین باید دائماً اطمینان حاصل بشه که از اونها پشتیبانی و راهنمایی میشه. نوجوانی می‌تونه یه مرحله دشوار باشه و یک اقدام خوب دیگه اینه که به خانواده نوجوان، مشاوره بدین و اونها رو برای مسئولیت‌های والدین آماده کنین تا اونها برای تغییرات نوجوانی آمادگی بیشتری داشته باشن.

حقایقی درباره مشاوره نوجوان

مشاوره نوجوان فقط برای نوجوانان دارای مشکلات شخصیتی یا رفتاری نیست. این مشاوره برای هر کودکی که دوران بلوغ رو پشت سر میذاره و  ممکنه گیج یا پریشون بشه، مناسبه. این روش درمانی برای هر نوجوان، بسیار حیاتی هست زیرا میتونه به نوجوان کمک کنه تا تغییراتی رو که متحمل میشه درک کنه و اینکه متوجه بشه که در حال تبدیل به چه کسی هست. این مشاوره ها با بیان جنبه‌های اساسی مربوط به دوره بلوغ، این اتفاق رو تسهیل می‌کنن.

مشاوران نوجوان افراد حرفه‌ای و آموزش دیده‌ای هستن که تحت آموزش‌های گسترده روانشناسی و تغییرات رفتاری قرار گرفتن. اونها قادر به کنترل حرفه‌ای هر موقعیتی هستن که یک نوجوان میتونه تجربه کنه. در عین حال، بیشتر مشاوران افرادی هستن که مهارت، دانش و تجربه در زمینه مشاوره نوجوان رو دارن. این دانش و تجربه از طریق برخورد با مراجعین مختلف در طول زمان حاصل میشه.

دقیقاً مانند هر نوع مشاوره دیگه، مشاوره نوجوان هم محرمانه است. زیرا مشاوران عملاً ملزم به رازداری هستن. به این ترتیب، مراجع میتونه مطمئن باشه که پرونده با دقت و حساسیت لازم رسیدگی میشه. مشاوران نوجوان فقط اطلاعات مهم را با والدین یا مراقبت‌های اولیه در میون میذارن تا به اونها کمکی در حل مشکل کرده باشن. البته این نکته که چه اطلاعاتی قراره به پدر یا مادر نوجوان منتقل بشه اول با خود نوجوان چک خواهد شد و این اشتراک گذاری اطلاعات با توافق نوجوان خواهد بود.

این نوع مشاوره نه تنها روی نوجوان بلکه روی خانواده نوجوان هم متمرکز است. مشاوران ترجیح میدن مشاوره خانواده انجام بدن زیرا والدین و خواهر و برادرها نقشی اساسی در زندگی نوجوانان دارن. اونها تعیین میکنن که نوجوانان چقدر و چطور با تغییراتی که تجربه میکنن کنار بیان. به این ترتیب  والدین باید آماده مشارکت در مشاوره نوجوانان خود باشن. در عین حال، این نوع مشاوره شامل مشاوره والدین هم هست تا اطمینان حاصل بشه که اونها درک میکنن چگونه باید یک نوجوان رو در این مرحله همراهی کرد.

کلام آخر

مشاوره نوجوانان تا زمان دستیابی به اهداف درمانی یا تا برقراری کامل آرامش برای نوجوان طول میکشه. به همین ترتیب توصیه میشه خانواده نوجوان سعی در سرعت بخشیدن به روند کار نداشته باشن، چون دریافت مشاوره مفید لازم و ضروریه.

درک حقایق بالا درباره مشاوره نوجوان به شما کمک میکنه تا به عنوان والدین، درک بهتری از روند کار داشته باشین. به همین ترتیب اگه فرزند شما دوران سختی برای کنار آمدن با تغییراتی را که تجربه میکنه داره، توصیه میشه که اونها رو پیش مشاور ببرین، نه اینکه صبر کنین تا مسائل خودشون حل بشن. این کار فقط باعث میشه تا مشکلات بیشتر و بدتر بشن.