اسکیزوفرنی یک اختلال روانی جدی است. در شیزوفرنی افراد واقعیت را به طور غیر عادی تفسیر می‌کنند. Schizophrenia یا روان گسیختگی ممکن است منجر به ترکیبی از توهمات، اوهام و تفکر و رفتار بسیار بی نظم شود که عملکرد روزانه را مختل می‌کند و می‌تواند ناتوان کننده باشد. افراد مبتلا به شیزوفرنی به درمان مادام العمر نیاز دارند. درمان زودرس ممکن است به کنترل علائم قبل از بروز عوارض جدی کمک کند و همچنین به بهبود چشم انداز طولانی مدت کمک می‌کند. در ادامه با ما همراه باشید تا بیشتر با این اختلال روانی آشنا شوید.

علائم

اسکیزوفرنی شامل طیف وسیعی از مشکلات در تفکر (شناخت)، رفتار و احساسات است. علائم و نشانه‌ها در افراد مختلف ممکن است متفاوت باشند؛ اما معمولاً شامل توهم یا گفتار بی‌نظم است و توانایی عملکرد را مختل می‌کند. علائم این اختلال می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• هذیان: این موارد اعتقادات نادرستی است که پایه و اساس واقعی ندارد. به عنوان مثال شما فکر می‌کنید که دیگران به شما آسیب می‌رسانند یا مورد آزار و اذیت و قرار می‌گیرید، در حالی که چنین چیزی نیست، یا این که برخی از حرکات یا نظرات متوجه شما هستند، شما توانایی یا شهرت استثنایی دارید، شخص دیگری عاشق شما است یا فاجعه بزرگی در حال وقوع است؛ در کل این دسته از توهم و هذیان‌ها در بیشتر افراد مبتلا به شیزوفرنی یا روان گسیختگی رخ می‌دهد.
• توهم: این موارد معمولاً شامل دیدن یا شنیدن چیزهایی است که وجود ندارند. با این حال برای فرد مبتلا به شیزوفرنی، این موارد تماماً قدرت و تاثیر یک تجربه طبیعی را دارند. توهم می‌تواند در هر یک از حواس باشد، اما شنیدن اصوات و صدا از رایج‌ترین توهم‌ها است.
• تفکر (گفتار) بی نظم: تفکر بی نظم از گفتار بی نظم استنباط می‌شود. در این حالت ارتباط موثر می‌تواند مختل شود و پاسخ سوالات گفته شده می‌تواند تا حدی یا کاملاً بی‌ربط باشد و گاهی پیش می‌آید که گفتار بی نظم شامل کنار هم قرار دادن کلمات بی معنی باشد که قابل فهم نیستند. این حالت گاهی اوقات با نام سالاد کلمات شناخته می‌شود.
• رفتار حرکتی بسیار بی نظم یا غیر عادی: این مورد در بیماران مبتلا به شیزوفرنی یا Schizophrenia ممکن است به روش‌های مختلفی نشان داده شود، برای مثال از حرکات کودکانه گرفته تا تحریک غیر قابل پیش بینی. رفتار در این موارد بر روی هدفی متمرکز نیست، بنابراین انجام وظایف دشوار است. رفتار بی نظم می‌تواند شامل مقاومت در برابر دستورالعمل‌ها، حالت نامناسب یا عجیب، کمبود پاسخ کامل یا حرکت بی فایده و بیش از حد باشد.
• علائم منفی: این مورد به کاهش یا عدم توانایی عملکرد طبیعی اشاره دارد. به عنوان مثال ممکن است فرد از بهداشت شخصی خود غافل شود یا به نظر می‌رسد فاقد احساسات است. (تماس چشمی برقرار نمی‌کند، حالات صورت را تغییر نمی‌دهد یا به صورت یکنواخت صحبت می‌کند) همچنین ممکن است فرد نسبت به فعالیت‌های روزمره علاقه خود را از دست بدهد، از نظر اجتماعی کناره گیری کند یا توانایی تجربه لذت را نداشته باشد.

علائم شیزوفرنی یا روان گسیختگی می‌توانند از نظر نوع و شدت در طول زمان، با دوره‌های بدتر شدن و بهبود علائم، متفاوت باشند. برخی از علائم ممکن است همیشه وجود داشته باشند. در مردان علائم شیزوفرنی به طور معمول از اوایل تا اواسط دهه 20 شروع می‌شود اما در زنان علائم به طور معمول از اواخر دهه 20 شروع می‌شود. تشخیص روان گسیختگی در کودکان بسیار نادر است و همچنین در سنین بالاتر از 45 سال هم نادر است.

علائم در نوجوانان

علائم اسکیزوفرنی در نوجوانان همانند بزرگسالان است، اما تشخیص این بیماری در آن‌ها دشوارتر است. این مشکل ممکن است نسبی باشد زیرا برخی از علائم اولیه شیزوفرنی در نوجوانان برای رشد معمول در سال‌های نوجوانی شایع است، مانند:

• کناره گیری از دوستان و خانواده
• افت عملکرد تحصیلی در مدرسه
• مشکل خواب
• تحریک پذیری عصبی یا خلق افسرده (افسردگی)
• کمبود انگیزه

همچنین مصرف مواد به شکل تفریحی مانند ماری جوانا، مت آمفاتامین یا LSD، گاهی اوقات می‌تواند علائم و نشانه‌های مشابهی ایجاد کند. در مقایسه با علائم روان گسیختگی یا Schizophrenia در بزرگسالان، نوجوانان ممکن است:

• کمتر دچار توهم بشوند.
• اگر دچار توهم بشوند، به احتمال زیاد دچار توهم بصری می‌شوند.

چه موقع به پزشک مراجعه کنیم؟

افراد مبتلا به اسکیزوفرنی اغلب آگاهی ندارند که مشکلات آن‌ها از یک اختلال روانی یا بیماری ذهنی ناشی می‌شود و نیاز به مراقبت پزشک دارند. بنابراین اغلب افراد مبتلا به شیزوفرنی به کمک دوستان یا خانواده نیاز دارند. با بالا بردن آگاهی خود می‌توانید این دسته از افراد را تشخیص داده و به آن‌ها پیشنهاد مشاوره یا مشاوره آنلاین را بدهید.

کمک به فردی که ممکن است به اسکیزوفرنی مبتلا باشد!

اگر فکر می‌کنید شخصی که می‌شناسید ممکن است علائم اسکیزوفرنی یا روان گسیختگی را داشته باشد، در مورد نگرانی‌های خود با او صحبت کنید. اگرچه نمی‌توانید کسی را مجبور کنید که به دنبال کمک حرفه‌ای باشد اما می‌توانید شخص مورد علاقه خود را مورد تشویق و پشتیبانی قرار دهید و به یک پزشک یا متخصص بهداشت روان واجد شرایط او را معرفی کنید. اگر عزیز شما برای خود یا دیگران خطری ایجاد می‌کند یا نمی‌تواند غذا، لباس یا سرپناه خود را تامین کند، ممکن است لازم باشد برای کمک با عوامل اضطراری تماس بگیرید تا عزیز شما توسط یک روانشناس ارزیابی شود. در برخی موارد شیزوفرنی ممکن است به بستری شدن در بیمارستان نیاز داشته باشد. قوانین مربوط به تعهد غیر ارادی برای درمان سلامت روان در هر ایالت و کشور متفاوت است. برای جزئیات بیشتر می‌توانید با مراکز بهداشت روان جامعه یا ادارات پلیس منطقه خود تماس بگیرید.

افکار و رفتار خودکشی

افکار و رفتار خودکشی در افراد مبتلا به اسکیزوفرنی رایج است. اگر شما عزیزی دارید که در معرض خطر اقدام به خودکشی است یا قبلاً اقدام به خودکشی ناموفق کرده است، حتماً مطمئن شوید کسی نزد آن شخص می‌ماند. بلافاصله با شماره 123 تماس بگیرید. این شماره در کشورهای مختلف، متفاوت است. اگر فکر می‌کنید، می‌توانید با خیال راحت این کار را انجام دهید، می‌توانید با حفظ خونسردی فرد را به بیمارستان منتقل کنید یا با اورژانس محلی خود تماس بگیرید. توچه کنید که افکار و رفتار خودکشی مختص شیزوفرنی یا روان گسیختگی نیست؛ بلکه در بیماری‌های دیگر مانند اختلال دیسمورفی، اختلال شخصیت مرزی، اختلال شخصیت نمایشی هم ممکن است رخ دهد.

علل

مشخص نیست که چه عواملی باعث شیزوفرنی یا Schizophrenia می‌شود، اما محققان معتقدند که ترکیبی از ژنتیک، مواد شیمیایی در مغز و محیط در ایجاد این اختلال نقش دارند. مشکلات مربوط به برخی از مواد شیمیایی مغزی که به طور طبیعی وجود دارد، از جمله انتقال دهنده‌های عصبی به نام دوپامین و گلوتامات، ممکن است در روان گسیختگی نقش داشته باشد. مطالعاتی که بر روی تصویربرداری عصبی صورت گرفته، تفاوت در ساختار مغز و سیستم عصبی مرکزی افراد مبتلا به شیزوفرنی را نشان می‌دهد. در حالی که محققان در مورد اهمیت این تغییرات اطمینان ندارند اما آن‌ها نشان می‌دهند که شیزوفرنی یک بیماری مغزی است.

عوامل خطر

اگرچه علت دقیق اسکیزوفرنی مشخص نیست اما به نظر می‌رسد عوامل خاصی خطر ایجاد یا تحریک شیزوفرنی را افزایش می‌دهند. از جمله:

• داشتن سابقه خانوادگی روان گسیختگی.
• برخی از عوارض بارداری و هنگام تولد، مانند سوء تغذیه یا قرار گرفتن در معرض سموم یا ویروس‌ها که ممکن است رشد مغزی را تحت تاثیر قرار دهند.
• مصرف داروهای تغییر دهنده ذهن (روانگردان) در دوران نوجوانی و بزرگسالی.

عوارض

شیزوفرنی یا Schizophrenia که درمان نشود، می‌تواند منجر به مشکلات شدیدی شود که هر حوزه زندگی را تحت تاثیر قرار می‌دهد. عوارضی که روان گسیختگی می‌تواند ایجاد کند یا ممکن است با آن همراه باشد شامل موارد زیر است:

• خودکشی، اقدام به خودکشی، افکار و رفتار خودکشی
• اختلالات اضطرابی و وسواس فکری عملی
• افسردگی
• سوء مصرف الکل یا داروهای دیگر از جمله نیکوتین
• ناتوانی در انجام کار یا حضور در مدرسه
• مشکلات مالی و بی خانمانی
• ایزوله سازی اجتماعی
• مشکلات بهداشتی و پزشکی
• قربانی شدن
• رفتار پرخاشگرانه (گرچه غیر معمول است)

جلوگیری

هیچ راه مطمئنی برای جلوگیری از شیزوفرنی وجود ندارد؛ اما رعایت برنامه درمانی می‌تواند به جلوگیری از عود یا بدتر شدن علائم کمک کند. علاوه بر این محققان امیدوار هستند که یادگیری بیشتر در مورد عوامل خطر روان گسیختگی ممکن است منجر به تشخیص و درمان زودتر شود.

روش‌های درمانی

علل اسکیزوفرنی پیچیده است و همانطور که قبلاً گفتیم به طور کامل شناخته شده نیست؛ بنابراین درمان‌های فعلی بر مدیریت علائم و حل مشکلات مربوط به عملکرد روزمره متمرکز است. درمان‌های شیزوفرنی یا روان گسیختگی عبارتند از:

داروهای ضد روان پریشی

داروهای ضد پریشانی می‌توانند به کاهش شدت و دفعات علائم روان پریشی کمک کنند. آن‌ها معمولاً روزانه به صورت قرص یا مایع مصرف می‌شوند. برخی از داروهای ضد روان پریشی ماهیانه یک یا دو بار تزریق می‌شوند، که به نظر برخی از افراد راحت‌تر از دوزهای خوراکی روزانه است.

بیمارانی که علائم آن‌ها با داروهای ضد روان پریشی استاندارد بهبود نمی‌یابد، معمولاً کلوزاپین دریافت می‌کنند. افرادی که با کلوزاپین درمان می‌شوند باید آزمایش خون معمول انجام دهند تا یک عارضه جانبی بالقوه خطرناک را که در 1 الی 2% بیماران مشاهده می‌شوند را تشخیص دهند. بسیاری از افرادی که از داروهای ضد روان پریشی استفاده می‌کنند، هنگام شروع مصرف این داروها، عوارضی مانند افزایش وزن، خشکی دهان، بی قراری و خواب آلودگی دارند. برخی از این عوارض با گذشت زمان فروکش می‌کنند اما برخی دیگر ممکن است ادامه داشته باشند، که ممکن است باعث شود برخی از افراد فکر کنند داروهای ضد روان پریشی خود را قطع کنند. قطع ناگهانی دارو می‌تواند خطرناک باشد و علائم شیزوفرنی را بدتر کند. افراد نباید بدون گفتگو با یک ارائه دهنده خدمات درمانی، مصرف داروهای ضد روان پریشی را قطع کنند. دارو درمانی یکی از رایج‌ترین درمان‌ها برای درمان روان گسیختگی یا Schizophrenia است.

درمان‌های روانی- اجتماعی

درمان شناختی رفتاری، آموزش مهارت‌های رفتاری، اشتغال پشتیبانی شده و مداخلات درمانی برای شناخت می‌تواند به رفع علائم منفی و شناختی شیزوفرنی کمک کند. ترکیبی از این روش‌های درمانی و داروهای ضد روان پریشی رایج است. درمان‌های روانی- اجتماعی می‌تواند برای آموزش و بهبود مهارت‌های مقابله‌ای و برای رفع چالش‌های روزمره روان گسیختگی یا اسکیزوفرنی مفید باشد. آن‌ها می‌توانند به افراد کمک کنند تا اهداف زندگی خود مانند تحصیل در مدرسه، کار یا ایجاد روابط را دنبال کنند. افرادی که در معالجه روانی- اجتماعی منظم شرکت می‌کنند، کمتر دچار عود بیماری یا نیاز به بستری می‌شوند.

آموزش و پشتیبانی خانواده

برنامه‌های آموزشی برای اعضای خانواده، افراد قابل توجه دیگر و دوستان در مورد علائم و معالجه‌های شیزوفرنی یا Schizophrenia و راهکارهایی برای کمک به فرد مبتلا به بیماری آموزش می‌دهد. افزایش درک این دسته از افراد می‌تواند از علائم روان پریشی، گزینه‌های درمانی و دوره بهبودی می‌تواند از پریشانی آن‌ها بکاهد، مقابله و قدرت را تقویت کند و ظرفیت آن‌ها را برای ارائه کمک موثر تقویت کند. خدمات مبتنی بر خانواده ممکن است به صورت فردی یا از طریق کارگاه‌های چند خانواده و گروه‌های پشتیبانی ارائه شود.

با توجه به علائم و اطلاعاتی که از شیزوفرنی در اختیار دارید، آیا در اطراف شما فردی مشکوک به این بیماری یافت می‌شود؟ سوالات و نظرات خود را با ما درمیان بگذارید.